Benjamin Franklin, jeden z ojców założycieli Stanów Zjednoczonych, w liście do Jeana Baptiste’a Leroy’a z 1789 roku napisał słynne zdanie: „W życiu pewna jest tylko śmierć i podatki” („Nothing is certain except death and taxes”). Mimo tej oczywistej prawdy, wielu ludzi nie pozostawia po sobie testamentu. Efekt? Sprawy spadkowe trafiają na tory dziedziczenia ustawowego, które nie zawsze odzwierciedla wolę zmarłego.
Kiedy stosuje się dziedziczenie ustawowe?
Dziedziczenie z mocy ustawy ma miejsce, gdy:
-
testament nie istnieje,
-
testament został unieważniony,
-
spadkobiercy powołani w testamencie odrzucili spadek lub nie mogą go przyjąć.
W takiej sytuacji prawo automatycznie wskazuje osoby, które wchodzą do spadku, począwszy od najbliższej rodziny, a kończąc na gminie bądź Skarbie Państwa.
Kolejność dziedziczenia – podstawowe zasady
Kodeks cywilny przewiduje kilka grup spadkobierców:
-
Małżonek i dzieci – z równym podziałem majątku, z gwarancją min. 1/4 udziału dla małżonka.
-
Małżonek i rodzice, jeśli nie ma dzieci.
-
Rodzeństwo i ich potomstwo, gdy rodzice już nie żyją.
-
Dziadkowie i ich zstępni – również mogą dziedziczyć, jeśli brak bliższych krewnych.
-
Pasierbowie – pod pewnymi warunkami mogą wejść do dziedziczenia.
-
Gmina lub Skarb Państwa, gdy nie ma żadnych krewnych.
Niespodzianki w prawie spadkowym
Prawo przewiduje dziedziczenie nawet przez dziadków po wnukach, a także przez pasierbów. Dla wielu rodzin to zaskoczenie, bo przepisy nie zawsze idą w parze z rzeczywistymi relacjami.
Dlaczego brak testamentu bywa problemem?
Brak testamentu oznacza, że prawo decyduje za spadkodawcę. Może to prowadzić do:
-
sporów w rodzinie,
-
przejęcia majątku przez osoby, z którymi spadkodawca nie miał kontaktu,
-
przejścia majątku na rzecz państwa.
Jak świadomie uregulować sprawy spadkowe?
Aby uniknąć takich komplikacji, warto skorzystać z narzędzi, które daje prawo:
-
spisanie testamentu,
-
wydziedziczenie (w określonych przypadkach),
-
zrzeczenie się dziedziczenia,
-
odrzucenie spadku w ciągu 6 miesięcy,
-
uznanie kogoś za niegodnego dziedziczenia przez sąd.
Nasza pomoc
W naszej kancelarii zajmujemy się nie tylko doradztwem przy sporządzaniu testamentów, ale również pełną obsługą spraw spadkowych – od prostych formalności po złożone postępowania sądowe i ugody rodzinne. Pomagamy zarówno osobom, które chcą zawczasu uporządkować kwestie dziedziczenia, jak i spadkobiercom po śmierci bliskiego.
Postępowanie o stwierdzenie nabycia spadku
-
przygotowanie i złożenie wniosku o stwierdzenie nabycia spadku w sądzie,
-
reprezentacja w postępowaniu sądowym,
-
wsparcie przy sporządzeniu aktu poświadczenia dziedziczenia u notariusza (alternatywa dla postępowania sądowego).
Dział spadku i zniesienie współwłasności
-
opracowanie strategii podziału majątku między spadkobierców,
-
negocjacje między członkami rodziny,
-
reprezentacja w sądzie w sprawach o dział spadku, także w sytuacjach konfliktowych,
-
pomoc w sprzedaży majątku i rozliczeniu uzyskanych środków.
Zachowek i roszczenia spadkowe
-
dochodzenie roszczeń o zachowek przez pominiętych spadkobierców,
-
obrona przed nieuzasadnionymi żądaniami zachowku,
-
wyliczenie należnych kwot z uwzględnieniem darowizn i zapisów.
Odrzucenie spadku i przyjęcie z dobrodziejstwem inwentarza
-
przygotowanie oświadczeń o odrzuceniu spadku w sądzie lub u notariusza,
-
doradztwo, jak uniknąć przejęcia długów spadkowych,
-
pomoc przy sporządzaniu spisu inwentarza i rozliczeniach z wierzycielami.
Umowy dotyczące spadku
-
sporządzanie umów o zrzeczenie się dziedziczenia,
-
przygotowywanie porozumień spadkobierców jeszcze za życia spadkodawcy,
-
doradztwo przy umowach darowizn i zapisów na wypadek śmierci.
Uznanie za niegodnego dziedziczenia
-
przygotowanie wniosków o uznanie osoby za niegodną dziedziczenia (np. gdy dopuściła się poważnego przestępstwa wobec spadkodawcy),
-
reprezentacja w procesach sądowych w takich sprawach.
Spory sądowe i mediacje
-
reprezentacja w złożonych postępowaniach spadkowych,
-
prowadzenie mediacji w celu polubownego rozwiązania sporów rodzinnych,
-
zabezpieczenie interesów klienta na każdym etapie sprawy.
Podsumowanie
Choć Benjamin Franklin trafnie zauważył, że w życiu pewne są jedynie śmierć i podatki, to jednak wielu ludzi wciąż odkłada decyzję o sporządzeniu testamentu – nierzadko aż do momentu, gdy jest już za późno. W konsekwencji o losach majątku przesądzają przepisy prawa, a nie rzeczywista wola zmarłego. Tymczasem wcześniejsze przygotowanie testamentu, połączone z profesjonalnym doradztwem prawnym, pozwala nie tylko zabezpieczyć interesy najbliższych, ale również uniknąć sporów i rozczarowań. To świadomy krok, który daje gwarancję, że decyzje dotyczące dziedziczenia zostaną podjęte zgodnie z intencjami spadkodawcy, a rodzina zyska spokój w trudnym czasie.
wrzesień 2025 r.